Karol Banszel — duchowny ewangelicki i kapelan wojskowy

Urodził się w Mniszewie lub w Sibicy na Śląsku Cieszyńskim jako syn Jerzego i Zuzanny z Rzymanów; jego ojciec pracował jako robotnik fabryczny. W młodości opanował języki polski, czeski i niemiecki. Był duchownym ewangelickim, kapelanem wojskowym oraz aktywnym publicystą i tłumaczem. W sferze politycznej związany był z BBWR.

Życiorys i wykształcenie

W okresie nauki gimnazjalnej należał do organizacji konspiracyjnej "Jedność". Maturę uzyskał w 1912 roku. Po maturze pracował jako organista, kantor i nauczyciel religii w Morawskiej Ostrawie.

W latach 1913–1917 studiował teologię ewangelicką i filozofię na Uniwersytecie Wiedeńskim. Został ordynowany na duchownego 1 kwietnia 1919 roku. Po ordynacji pełnił funkcje wikariusza i nauczyciela religii w parafii Orłowa na Zaolziu.

Działalność duszpasterska i wojskowa

23 lipca 1920 roku zgłosił się do służby wojskowej; od sierpnia pracował jako duszpasterz przy Dowództwie Frontu Północno-Wschodniego. W listopadzie 1920 roku zwolniono go z dotychczasowych obowiązków i skierowano do prac plebiscytowych. Od listopada 1920 do lipca 1921 pełnił funkcję referenta plebiscytowego dla spraw ewangelików polskich na Śląsku, a w 1921 roku podczas III powstania śląskiego był kapelanem przy Naczelnym Dowództwie Wojsk Powstańczych.

27 kwietnia 1921 roku został przeniesiony do rezerwy. W okresie 10 lipca 1922–1924 był kapelanem pomocniczym w garnizonach Ostrowa Wielkopolskiego i Kalisza; z tej służby odszedł na własną prośbę. Równocześnie kierował i uczył w placówkach oświatowych: w Ostrzeszowie był dyrektorem Miejskiego Koedukacyjnego Gimnazjum Humanistycznego (grudzień 1923–1924) oraz prowadził Ewangelickie Seminarium Nauczycielskie (1921–1925). 1 września 1925 objął stanowisko dyrektora Seminarium Nauczycielskiego Męskiego w Mławie, gdzie prowadził zajęcia pedagogiczne i muzyczne oraz chór szkolny. W 1930 roku przeniósł się do Krakowa jako pastor; w 1931 powołano go do służby czynnej w Wojsku Polskim. W 1932 pełnił funkcję proboszcza duszpasterstwa ewangelickiego Okręgu Korpusu nr V w Krakowie, a od 1933 był szefem duszpasterstwa Okręgu Korpusu nr VI we Lwowie i okresowo także Okręgu nr X w Przemyślu.

Losy w czasie II wojny światowej

Wybuch drugiej wojny światowej zastał go we Lwowie; w tamtym czasie był starszym kapelanem o stopniu majora i brał udział w kampanii 1939 roku. Po kapitulacji miasta 22 września 1939 roku angażował się w opiekę nad ludnością cywilną. Został aresztowany przez NKWD w połowie listopada 1939 roku.

Okoliczności jego śmierci pozostają niejasne. Część relacji podaje, że został zamordowany we Lwowie, inne źródła wskazują, że trafił do obozu w Kozielsku i wywieziono go stamtąd 23 grudnia 1939 (powiązywane z Zbrodnią Katyńską). Historyk Mečislav Borák wskazywał na rozbieżności w relacjach i na materiał archiwalny ewidencjonujący jego aresztowanie we Lwowie, także w 1941 roku. Dokładna data i miejsce śmierci Karola Banszela nie są znane.

Działalność publicystyczna i wydawnicza

Banszel wydawał tygodniki "Nowiny Ewangelickie" i "Evangelischer Bote" oraz współpracował z "Gazetą Mazurską" i "Twierdzą Ewangelicką". Zajmował się tłumaczeniem i wydawaniem prac Jana Ámosa Komenskiego na język polski. W 1932 roku ukazało się jego wydanie i tłumaczenie "Wielkiej dydaktyki (w skrócie)". Był także tłumaczem pracy "Szkoła macierzyńska czyli Program rozumnego wychowania dzieci w pierwszych sześciu latach", która doczekała wznowienia w 2017 roku.

Odznaczenia

Wśród przypisywanych mu wyróżnień znajdują się Złoty Krzyż Zasługi, Srebrny Krzyż Zasługi oraz Medal Niepodległości. Daty nadania tych odznaczeń nie są podane w dostępnych opisach biograficznych. Wykaz odznaczeń obejmuje wymienione trzy pozycje.