W Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych zgromadzono środki na subkontach osób zmarłych, które mogą zostać przekazane uprawnionym lub spadkobiercom. W praktyce wypłata nie następuje bez działania ze strony osób uprawnionych — konieczne jest złożenie wniosku do ZUS albo do OFE, zależnie od tego, gdzie rozpoczęto procedurę podziału środków.
Kto ma prawo do środków z subkonta?
Prawo do części środków z subkonta przysługuje współmałżonkowi w zakresie udziału wynikającego ze wspólności majątkowej oraz osobom wskazanym przez zmarłego jako uprawnione. Jeśli zmarły nie wskazał osób uprawnionych, pozostałe kwoty wchodzą do masy spadkowej i są dziedziczone zgodnie z testamentem lub ustawą. Uprawnioną osobą nie musi być członek rodziny — może to być także osoba spoza kręgu spokrewnionych.
Jak przebiega podział środków między OFE a ZUS?
Gdy zmarły był członkiem OFE, fundusz najpierw dzieli środki na swoim rachunku, a następnie w ciągu 14 dni przekazuje do ZUS informację o osobach i ich udziałach. Po otrzymaniu tej informacji Zakład dokonuje podziału zapisanych na subkoncie środków lub wypłaca je uprawnionym w terminie 3 miesięcy. W przypadkach, gdy całość środków znajduje się bezpośrednio w ZUS lub gdy ubezpieczony nie był członkiem OFE, ZUS realizuje podział bezpośrednio na podstawie oświadczeń złożonych przez ubezpieczonego za życia.
Jak uzyskać wypłatę — praktyczne informacje?
Wypłata wymaga skierowania wniosku. ZUS udostępnia formularze takich jak ZUS USS (wniosek o transfer/wypłatę) czy formularz EWG-P, a także formularz UWU do wskazania/uprawnienia osób do środków. Do wniosku należy dołączyć akt zgonu oraz dokumenty potwierdzające prawo do dziedziczenia — na przykład prawomocne stwierdzenie nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia. Wniosek można złożyć osobiście w placówce ZUS, przesłać pocztą lub złożyć elektronicznie przez profil PUE ZUS.
W sytuacji, gdy zmarły otrzymywał już emeryturę docelową, uprawnienia do dziedziczenia ulegają ograniczeniu. Jeśli spełnione są warunki wypłaty gwarantowanej — na przykład zgon wystąpił w ciągu trzech lat od przyznania pierwszej emerytury na nowych zasadach — bliscy mogą otrzymać jednorazowe świadczenie gwarantowane. Po upływie tego okresu wypłata gwarantowana nie przysługuje.
Przykładowe dane zgromadzone przez instytucje pokazują, że średnia kwota na subkoncie osoby zmarłej wynosiła około 29 tys. zł, a suma środków zalegających na subkontach po zmarłych sięga łącznie około 700 mln zł. Mimo to tylko część uprawnionych składa wnioski, co ogranicza liczbę faktycznych wypłat.
Ministerstwo i ZUS informują, że brak systemowego automatycznego powiadamiania uniemożliwia przekazywanie środków bez wniosku. ZUS przekazuje zindywidualizowane informacje tylko wtedy, gdy ubezpieczony wcześniej wskazał osoby uprawnione. ZUS ma 3 miesiące na dokonanie podziału lub wypłaty środków po otrzymaniu niezbędnych informacji.
