Samuel Crell-Spinowski — filozof i teolog braci polskich

Samuel Crell-Spinowski pełnił funkcję pastora i kaznodziei w obrębie wspólnot ariańskich na przełomie XVII i XVIII wieku. Był istotną postacią w życiu religijnym braci polskich osiadłych w Prusach.

Życiorys i rodzina

Urodził się w Kluczborku jako syn Krzysztofa i wnuk Jana Crella, który studiował w Anglii. W rodzinie obecne były silne więzi intelektualne i religijne; bratem Samuela był Paweł, również kaznodzieja i minister zboru, działający w Kosinowie.

Samuel miał dwóch synów, którzy osiedlili się w stanie Georgia w Stanach Zjednoczonych. Nie zachowały się informacje o ich zaangażowaniu religijnym. Córki po śmierci ojca przyłączyły się do Kościoła braci morawskich w Amsterdamie.

Działalność teologiczna i pisarska

Jako teolog ariański Crell był kaznodzieją i ministrem zboru w Lubniewicach około 1706 roku oraz ponownie od 1718 roku, a także w Królowej Woli. Na terenie Prus pełnił rolę duchowego przywódcy, podobnie jak wcześniej czynili to Samuel Przypkowski i Zbigniew Morsztyn. Utrzymywał kontakty z przedstawicielami reformacji i myśli oświeceniowej w Anglii, Niemczech i Niderlandach — wśród wymienianych osób znaleźli się John Locke, Lord Shaftesbury i Newton. Był autorem ponad 20 prac z zakresu filozofii i teologii; teksty pisane łaciną drukowano w Amsterdamie, Londynie i Królewcu. Pod koniec życia zbliżył się do Braci Morawskich i zmarł 9 czerwca 1747 w Amsterdamie.