| Dane | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Zbigniew Tomasz Nowicki (pseud. Zbigniew Nienacki) |
| Urodzenie | 1 stycznia 1929, Łódź |
| Śmierć | 23 września 1994, Morąg |
| Zawód | pisarz, dziennikarz, scenarzysta |
| Znany z | seria powieści o Panu Samochodziku |
| Wybrane utwory | |
| Seria młodzieżowa | m.in. Uroczysko; Pan Samochodzik i templariusze; Pan Samochodzik i tajemnica tajemnic |
| Powieści dla dorosłych | m.in. Worek Judaszów; Raz w roku w Skiroławkach; Dagome iudex |
Zbigniew Nienacki zaczął publikować jako nastolatek i przez całe życie łączył prozę młodzieżową z powieściami dla dorosłych oraz pracą literacką dla teatru i mediów. Jego nazwisko kojarzy się przede wszystkim z serią detektywistyczno-przygodową o muzealniku nazywanym Panem Samochodzikiem.
Życiorys i początki twórczości
Urodził się w Łodzi jako syn Jana i Cecylii. W czasie II wojny światowej wraz z rodziną został wysiedlony do Słupi Skierniewickiej, gdzie pracował fizycznie. Po powrocie do Łodzi wznowił naukę i w wieku siedemnastu lat zadebiutował powieścią dla młodzieży drukowaną w odcinkach.
Studiował najpierw w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi, a następnie scenopisarstwo w Moskwie. Został jednak karnie usunięty z moskiewskiej uczelni i odesłany do Polski w 1950 roku; wtedy też został przerwany druk jego pierwszej książki. Po powrocie pracował jako redaktor w "Głosie Robotniczym" i w tygodniku "Odgłosy". W tym okresie zaczął używać pseudonimu Zbigniew Nienacki.
Kariera literacka i główne gatunki
W 1957 ukazała się powieść Uroczysko, którą autor uznawał za swój właściwy debiut. W kolejnych latach publikował zarówno książki dla młodzieży, w tym tytuły otwierające cykl o Panu Samochodziku, jak i powieści dla dorosłych. Do twórczości dramatycznej zaliczają się sztuki napisane w latach 60., które w 2004 roku wydano łącznie jako "Sztuki teatralne".
Jako scenarzysta przygotował widowiska telewizyjne i radiowe oraz scenariusze filmowe. Kilka jego powieści zostało zaadaptowanych na ekran; adaptacje obejmują filmy i seriale z lat 60., 70. i późniejszych, a w 2023 roku powstała filmowa wersja "Pan Samochodzik i templariusze".
Działalność publiczna i kontrowersje
W latach 60. zasiadał w Wojewódzkiej Radzie Narodowej w Łodzi. Był członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej od 1962 roku, Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej od 1963 oraz Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego od 1982. W latach 80. publikował w lokalnej prasie krytyczne artykuły wobec NSZZ "Solidarność" i po wprowadzeniu stanu wojennego wyrażał poparcie dla gen. Wojciecha Jaruzelskiego i Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego.
W źródłach pojawia się informacja o kontakcie operacyjnym Służby Bezpieczeństwa pod pseudonimem "Eremita". W jednym z wywiadów Nienacki opisywał swoją młodość jako związaną z ZWM; pisarz odrzucał zarzuty o współpracę z UB, a dokumentacja biograficzna nie potwierdza działań tego typu w okresie jego młodości.
Nagrody, tłumaczenia i kontynuacja cyklu
W 1964 otrzymał nagrodę miasta Łodzi za powieści "Podniesienie" i "Worek Judaszów". W 1977 czytelnicy "Płomyka" przyznali mu "Orle Pióro". Wyróżnienia za późniejsze powieści obejmują nagrodę Stowarzyszenia Księgarzy Polskich za "Wielki las" (1988) oraz nagrodę za twórczość dla dzieci i młodzieży (1991).
Jego książki tłumaczono na wiele języków, m.in. niemiecki, rosyjski, czeski, bułgarski i węgierski. Po śmierci cykl o Panu Samochodziku był kontynuowany przez innych autorów. W 2018 w Iławie odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą pisarzowi.
