| Dane | |
|---|---|
| Urodzenie | 1797 |
| Miejsce urodzenia | Markowskie pod Oleckiem (Prusy) |
| Śmierć | 7 lutego 1884 |
| Rola i działalność | |
| Zawód / rola | ewangelicki gospodarz, działacz religijny, bibliofil, publicysta |
| Język | posługiwał się wyłącznie polskim |
| Najważniejsze dokonania | organizacja godzin pobożności, praca misyjna na Mazurach, wydawnictwa |
Jan Jenczio połączył prowadzenie gospodarstwa z aktywną działalnością religijną i społeczną. Zyskał lokalny autorytet jako świecki kaznodzieja, organizator spotkań religijnych i propagator czytelnictwa w języku polskim.
Jak wyglądał jego życiorys i pozycja w społeczności?
W młodym wieku, jeszcze gdy jego ojciec prowadził gospodarstwo, został wybrany na przewodniczącego rady parafialnej przy kościele w Wieliczkach i pełnił tę funkcję do końca życia. Od 1840 roku był wybierany na wójta z wyboru; później przez dziesięć lat tę samą funkcję piastował jego starszy syn. W kilku kadencjach pełnił też rolę ławnika w sądzie wiejskim.
Nie znał języka niemieckiego, co nie przeszkadzało mu w zdobywaniu zaufania mieszkańców i władz. Pozostawił obszerną korespondencję i doczekał się licznych wzmianek w opracowaniach naukowych oraz popularnonaukowych.
W jaki sposób prowadził działalność religijną i społeczną?
Jenczio był uczestnikiem ruchu gromadkarskiego i realizował chrześcijańskie ideały w najbliższym otoczeniu. Organizował w swoim domu „godziny pobożności” za zgodą konsystorza królewieckiego; na spotkania przychodziło przeciętnie około 60 osób. W 1866 roku w Ełku wygłosił kazanie do ponad 200 wyborców, co wpłynęło na wynik lokalnych wyborów.
Działania wobec mieszkańców obejmowały walkę z nałogami i zabobonami. Dzięki jego staraniom w Markowskich usunięto gorzałkę z karczmy; karczmarz podawał już tylko piwo i herbatę. Władze doceniły jego postawę: 28 października 1866 roku odwiedzili go prezydent rejencji von Maurach i landrat z Olecka i wyrazili podziękowania od króla, a Jenczio otrzymał Order Czerwonego Orła Klasy IV.
Jakie miał zbiory i co publikował?
Był zapalonym bibliofilem literatury religijnej w języku polskim. Zgromadził około 90 tytułów, w tym czternaście zbiorów kazań. Za największy skarb uważał postyllę Marcina Lutra z 1574 roku w tłumaczeniu Hieronima Maleckiego. Miał też utwory z XVI wieku i książki takie jak dzieła Jana Arndta oraz Davida Hollaza.
W 1859 roku wznowił drukiem dzieło Davida Hollaza w oleckiej drukarni Edwarda Peglaua w nakładzie 2 tys. egzemplarzy; sprzedał 540 egzemplarzy. Pisywał wiersze i artykuły — między innymi do "Kalendarza Królewsko-Pruskiego" — oraz wydał w 1862 roku broszurę wyborczą "Odezwa do oborców wiejskich" w nakładzie 1500 egzemplarzy.
Jak oceniali go współcześni i historycy?
Jenczio zyskał lokalne uznanie jako świecki kaznodzieja i mówiący po polsku działacz kościelny. Pastor Fryderyk Salomo Oldenberg poświęcił mu rozdział w rękopiśmiennym sprawozdaniu "Zur Kunde Masurens". Historyk Max Toeppen nazywał go "Zacnym Janem Jencziem".
Badania historyczne poszerzył Grzegorz Jasiński, który opublikował materiały o Jenczi w "Komunikatach Mazursko-Warmińskich" (1992 nr 2). Jego śmierć 7 lutego 1884 roku stała się głośnym wydarzeniem w okolicy i została upamiętniona w utworze ludowego poety Tobiasza Stullicha.
