| Dane | |
|---|---|
| Urodzenie | 1846, Bartąg k. Olsztyna |
| Zgon | 7 listopada 1911, Bartąg |
| Zawód | rzeźbiarz ludowy, stolarz, bibliofil, poeta |
| Narodowość | polska |
| Działalność | |
| Biblioteka | Towarzystwo Czytelni Ludowych, 260 tytułów (od 1882) |
| Służba wojskowa | armia pruska; ranny w walkach o Metz |
| Miejsce pracy | Bartąg i okolice |
Józef Kupczyk (1846–7 listopada 1911) był warmiński rzeźbiarz ludowy, który łączył pracę stolarza z działalnością artystyczną i społeczną. W Bartągu wykonywał rzeźby sakralne oraz prowadził bibliotekę udostępniającą polskie tytuły.
Życiorys i działalność rzeźbiarska
Był synem cieśli Jakuba (w innych źródłach nadano ojcu imię Józef). Odbył służbę w armii pruskiej i został ranny w walkach o Metz; w 1871 przebywał w Gdańsku. Po powrocie osiadł w Bartągu i pracował jako stolarz.
Jako samouk wykonywał przede wszystkim rzeźby religijne. Tworzył ołtarze, ambony, konfesjonały, chrzcielnice, figury Chrystusa i świętych oraz przydrożne krzyże. Pracował przy wyposażeniu kościołów wiejskich w Bartągu i Klebarku. Reklamował swoje usługi w "Gazecie Olsztyńskiej" i zajmował się także budową, remontami oraz uzupełnianiem melodii katarynek.
Działalność społeczna i prowadzenie biblioteki
Od 1882 prowadził w domu bibliotekę Towarzystwa Czytelni Ludowych liczącą 260 tytułów. Za działalność czytelniczą był wielokrotnie kontrolowany przez władze pruskie. W 1886 skonfiskowano pięć książek uznanych za niepożądane politycznie. W 1888 zakazano rozpowszechniania biografii Jana Kilińskiego; w związku z tym Kupczyk został zwolniony od kary i kosztów.
Władze zarzucały mu współpracę z polskimi organizacjami z ziem wielkopolskich. Kupczyk tłumaczył, że książki zakupił dla siebie i w celach zarobkowych, aby je wypożyczać. Część zbiorów pochodziła prawdopodobnie z poznańskich organizacji oświatowych. W 1892 biblioteka przeniosła się z domu Kupczyka do Rusi, do kowala Jana Jagalskiego. Pod pseudonimem "Stary wiarus znad Łyny" mógł też zamieszczać korespondencje w "Gazecie Olsztyńskiej" na temat germanizacji i odkryć archeologicznych.
Późniejsze lata i twórczość literacka
Gazeta Olsztyńska odnotowała kolejne prace Kupczyka w 1907. W 1910 uczestniczył w zakładaniu Banku Polskiego w Olsztynie. W tym okresie wybudował w Bartągu okazały dom, a jego syn Mieczysław poślubił Józefę Biegałówną z Gietrzwałdu. Poeta i księgarz Andrzej Samulowski opublikował z okazji ślubu dwa wiersze.
Kupczyk próbował także pisać wiersze religijne i patriotyczne po polsku; utwory te pozostały w rękopisie i po II wojnie światowej zaginęły. Zmarł 7 listopada 1911 w Bartągu i został pochowany na miejscowym cmentarzu. Grób nie zachował się.
