Poniedziałek, 14 września Imieniny: Bernard, Roksana, Cyprian
Olsztyn
Teraz Poniedziałek, 14 września 2026
Znane osoby

Krzysztof Hartknoch — historyk i profesor gimnazjum w Toruniu

Julia Kamińska • 3 min czytania

Krzysztof Hartknoch
Fot. Christoph Hartknoch · „Torun Hartknoch” · licencja Public domain · Wikimedia Commons · zdjęcie przeskalowane, kadr dopasowany do formatu strony.

Krzysztof Hartknoch (1644–1687) był historykiem i profesorem protestanckiego Gimnazjum Akademickiego w Toruniu. Uznawany jest za najwybitniejszego historyka Rzeczypospolitej drugiej połowy XVII wieku.

Dane
Urodzenie1644, Jabłonka koło Pasymia
Śmierć3 stycznia 1687, Toruń
Zawódhistoryk, profesor
Tytuł naukowymagister filozofii (21 IV 1672), Akademia w Królewcu
Kariera
WykładowcaAkademia w Królewcu (do 1677)
GimnazjumGimnazjum Akademickie w Toruniu — profesor, dyrektor (od 1681), konrektor (od 1686)
Najważniejsze dzieła
MonografieAltes und Neues Preussen (1684); Preussische Kirchen-Historia (1686)
Dzieła o RzeczypospolitejRespublica Polonica duobus libris illustrata (Frankfurt–Lipsk 1678; wydania 1687, 1698)
Inne praceSelectae dissertationes... (1679); wydanie kroniki Piotra z Dusburga (1679)

Krzysztof Hartknoch był autorem licznych prac historycznych po łacinie i po niemiecku, poświęconych dziejom Prus oraz ustrojowi Polski. Występował jako wykładowca i administrator szkolny; w Toruniu napisał swoje największe monografie dotyczące prowincji pruskiej. Jego zbiór książek przeszedł po śmierci na własność Gimnazjum Akademickiego.

Życiorys i wykształcenie

Urodził się w 1644 roku we wsi Jabłonka koło Pasymia. Kształcił się w szkołach w Pasymiu i w Królewcu, jednak z powodów finansowych nie ukończył od razu studiów. W 1665 roku wyjechał do Kowna i pracował tam jako domowy nauczyciel; później przez pewien czas był związany z Wilnem i Gdańskiem.

W 1667 roku powrócił do Królewca i mieszkał tam do 1677 roku. Na Akademii w Królewcu uzyskał 21 kwietnia 1672 stopień magistra filozofii i pozostał tam jako wykładowca aż do przyjęcia zaproszenia do Torunia.

Działalność naukowa i główne publikacje

W Królewcu Hartknoch opublikował szereg łacińskich rozpraw dotyczących początków i prawa Prus oraz zwyczajów dawnego regionu. Opracował i wydał drukiem XIV‑wieczną kronikę krzyżacką Piotra z Dusburga, opublikowaną w 1679 roku w Lipsku. Do jego istotniejszych prac należy także Respublica Polonica duobus libris illustrata, wydana w edycji Frankfurt–Lipsk 1678 i ponownie w późniejszych wydaniach.

Pobyt w Toruniu, stanowiska i ostatnie lata

Na początku 1677 roku rektor toruńskiego Gimnazjum Akademickiego, Ernest König, zaprosił Hartknocha do Torunia, gdzie objął stanowisko profesora gimnazjalnego. W 1681 roku został dyrektorem gimnazjum, a od 1686 pełnił funkcję konrektora. Mieszkając w Toruniu napisał dwie obszerne monografie: "Altes und Neues Preussen" (1684) oraz "Preussische Kirchen–Historia" (1686).

Był także autorem tragedii o królu ateńskim Kodrusie. Zmarł 3 stycznia 1687 w Toruniu i został pochowany w podziemiu kościoła Najświętszej Marii Panny. Po jego śmierci biblioteka przeszła na własność Gimnazjum Akademickiego w Toruniu.

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie urodził się Krzysztof Hartknoch?
Urodził się w 1644 roku w Jabłonce koło Pasymia.
Gdzie Hartknoch pracował jako wykładowca i profesor?
Był wykładowcą na Akademii w Królewcu do 1677 roku, a następnie profesorem Gimnazjum Akademickiego w Toruniu.
Jakie są najważniejsze dzieła Hartknocha?
Do najważniejszych należą "Altes und Neues Preussen" (1684), "Preussische Kirchen–Historia" (1686) oraz "Respublica Polonica duobus libris illustrata" (Frankfurt–Lipsk 1678 i późniejsze wydania).
Gdzie został pochowany Krzysztof Hartknoch?
Został pochowany w podziemiu kościoła Najświętszej Marii Panny w Toruniu.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Julia Kamińska

Nazywam się Julia Kamińska i w redakcji browarmia.pl odpowiadam za dział Znani z miasta. Piszę o ludziach związanych z Warmią: sportowcach, artystach, naukowcach, przedsiębiorcach i społecznikach, których nazwiska zna okolica.

Czytaj również